دستگاه گوارشی اسب به گونه ای طراحی شده است که برای استفاده از مواد فیبری سازگار است. وعده های غذایی کوچک اما پی در پی مواد علوفه ای، به نحو مطلوبی توسط اسبها هضم میگردد. متأسفانه تا کنون به بخش علوفه اسب که حاوی مواد مغذی و عناصر طبیعی بیشتری است توجه لازم صورت نگرفته و کم کیفیت ترین قسمت غذای روزانه اصطبل را تشکیل میدهد. سالهای متمادی انواع علوفه گندمیان و دیگر گیاهان علفی از جمله یونجه برای اسب برای مصرف زمستانه به عنوان علوفه خشک ذخیره میشود. امروزه از روشهای ذخیره سازی دیگری مانند سیلاژ و هیلاژ (که رطوبت کمتری دارد) برای تغذیه و خوراک اسب بهره گرفته میشود. دراین پست به بررسی خشک کردن علوفه اسب و انبار کردن آن ها می پردازیم.
خوراکهای علوفه ای
علوفه های خشک
علوفه های خشک به دو دسته تقسیم میشوند:
- علوفه های خشک چمنزارها
- علوفه های خشک دانه دار
علوفه های خشک چمنزار
این علوفه از مراتع دائمی خوب به دست می آید که احتمالاً چندین مرحله توسط دام چریده میشود و مخلوط از گیاهان علوفه ای مختلف میباشد. برای نمونه علف بره، چاودار، چبر مرتعی (پوا) ، دم روباه، تیموتی و پنجه مرغی از جمله این گیاهان میباشند. شبدر سفید خزنده نیز معمولاً در این دسته قرار میگیرد. این علوفه ها معمولاً نرمتر بوده و پروتئین کمتری نسبت به علوفه های خشک دانه دار دارند.
علوفه های خشک دانه ای
علوفه های دانه دار از مراتعی که چاودار در آن گیاه غالب است به دست می آید و نخستین اقدام، چیدن آنها برای خشک و ذخیره کردن میباشد. معمولاً انواع مختلف چاودار (دایمی و ایتالیایی) همراه مقدار کمی شبدر دیده میشوند. اگر قرار باشد که مرتع پس از چیدن علوفه برای چرای دام استفاده شود، میتوان برای ازدیاد و طولانی کردن فصل رشد و تولید علوفه ای، میزان کمی بذر تیموتی نیز به مخلوط بذرهای مورد کشت اضافه کرد. این علوفه ها معمولاً از نظر بافت زبرتر و خشن تر هستند اما میزان پروتئین بالاتری دارند.
کیفیت علوفه به چگونگی تولید آن بستگی دارد. در مقایسه علوفه ها نقش مرحله بلوغ گیاه در هنگام درو، سلامت گیاه و شرایط آب و هوایی منطقه کشت در کیفیت نهایی علوفه اهمیت بیشتری نسبت به نوع گیاه وجود دارد. علوفه های دانه ای که در شرایط نامناسب کشت شده اند از نظر غذایی نسبت به علوفه های با کیفیت چمن زار فقیرترند.
عوامل مؤثر در کیفیت علوفه عبارتند از:
- واریته علوفه
- زمان چیدن
- چگونگی خشک کردن
- انبارداری
واریته علوفه
نوع علوفه های موجود در مرتع، کیفیت علوفه خشک حاصل از آن را تحت تأثیر قرار میدهد. برخی از علوفه ها به صورت طبیعی نسبت به انواع دیگر، پر محصول و مغذی ترند. برگ گیاه نسبت به سایر بخشها مغذی تر بوده، حدود 60 درصد انرژی و 75 درصد پروتئین گیاه در آن وجود دارد. با افزایش رشد، گیاه چوبی و خشبی میگردد و در نتیجه مواد مغذی آن کاهش مییابد. همچنین پس از تولید دانه، فیبر گیاه افزایش و سطح پروتئین کاهش مییابد. در علوفه های دانه ای انواع گیاهان زودتر به بلوغ میرسند و بنابراین بهتر است به بیش از بذردیه چیده شوند. بهترین زمان برای چیدن علوفه زمانی است که گیاهان شروع به گلدهی میکنند.
در این مرحله مقدار زیادی علوفه به دست میآید که 10-9 درصد ماده خشک آن را پروتئین تشکیل میدهد. اگر علوفه در زمان تابش خورشید چیده شود، میزان قند بالایی در برگهای آن وجود خواهد داشت. علوفه های چمنزار در زمانهای متفاوتی گل میدهند؛ بنابراین در زمان چیدن، برخی از آنها گل داده اند و بعضی دانه دارند و برخی در شرایط مناسبی از نظر مواد مغذی قرار ندارند. بنابراین کیفیت علوفه چمنزارها بسیار متغیر است. در صورتی که چراگاه زود چریده شود و سپس قبل از برداشت علوفه خشک به آن استراحت داده شود این مسئله موجب میگردد که گلده ی گیاهان علوفه ای زود شروع گردد و در نتیجه سطح پروتئین آنها کاهش مییابد.
زمان چیدن علوفه
بسیاری از تولید کنندگان علوفه سعی میکنند برای به دست آوردن محصول بیشتر، علوفه ها قبل از چیدن بلندتر شوند. اما با این کار، بسیاری از مواد مغذی با ارزش علوفه ها از بین میرود؛ به طوری که پروتئین خام به 6-5/3 درصد کاهش و فیبر آن افزایش مییابد.
فرایند خشک کردن و خشک کردن علوفه اسب
چگونگی خشک کردن تأثیر مهمی بر کیفیت علوفه دارد. علوفه هایی که در مزارع خشک میشوند از این نظر اهمیت دارند که باید قبل از جمع آوری کاملاً خشک گردند. برگهای علوفه ای در طی خشک کردن ممکن است خرد شده، بریزند و در نتیجه از ارزش غذایی خوراک بکاهند. این مسئله در مورد دانه ها نیز صادق است که همانند برگها در اثر خشک شدن روی زمین میریزد و از کیفیت خوراک میکاهد. ریزش باران بر روی علوفه چیده شده و یونجه برای اسب موجب میشود مواد مغذی علوفه شسته شده و از گیاه خارج شود؛ همچنین فرایند خشک شدن نیز به تأخیر میافتد. تمامی این مشکلات با داشتن انباری برای خشک کردن علوفه حل میشود که در آن جا علوفه به صورت مصنوعی، پیش از بسته بندی خشک میشود. در نتیجه علوفه سطح بالاتری از مواد مغذی را حفظ خواهد کرد که در صورت انجام صحیح کار، هزینه فرایند خشک کردن توجیه اقتصادی خواهد داشت. این روش خطر ریزش باران و فاسد شدن علوفه را کاهش میدهد و نه تنها از نظر تغذیه ای بلکه از نظر اقتصادی نیز سودمند خواهد بود.
انبار کردن علوفه اسب
برای انبار کردن علوفه اسب میزان رطوبت علوفه هایی که در مزرعه و انبار خشک میشوند باید به ترتیب 15-5 درصد و 40-30 درصد باشد. اگر مقدار رطوبت علوفه بیشتر از مقادیر یاد شده باشد، فرایندهای متابولیکی گیاه ادامه مییابد و در صورتی که علوفه ها به صورت کومه جمع شده باشد گرمای ناشی از آن ممکن است سبب آتش گرفتن علوفه شود. علوفه ای را که در کومه گرم شود ولی به مرحله سوختن نرسد کاه سوخته میگویند. این علوفه ها قهوه ای رنگ بوده، بوی کپک میدهند. این خوراک با وجود آن که دارای ارزش غذایی پائینی است اما برای اسب بسیار دلچسب و خوش خوراک میباشد. میزان قند این خوراکها به دلیل استفاده کپکها از آن، بسیار پایین است.
برای انبار کردن علوفه اسب کومه علوفه که حدود 15 درصد رطوبت داشته باشد، گرمای حاصله را به خوبی تحمل میکند. وقتی علوفه ها روی هم انباشته میشوند در 25-15 روز اول، اسیدیته آن افزایش مییابد و کپکها به سرعت رشد میکنند. مقدار گرمای حاصل نه تنها موجب بروز آتش سوزی نمیشود بلکه باعث خشک شدن علوفه میگردد. به تدریج که دمای علوفه پایینتر میآید رشد کپکها کامل میگردد. در شرایط آب و هوای گرم و خشک علوفه های دارای 15 درصد رطوبت، تا اوایل بهمن ماه (فوریه) میتوانند گرم بمانند.
علوفه های کپک زده نباید در اختیار اسب ها قرار گیرد. در سال 1788 یک جرّاح دامپزشک به نام کلارک علوفه کاه سوخته را در علوفه هایی که برای محافظت در برابر طوفان پوشانده شده بودند مشاهده کرد و اختلالات ناشی از آن را تشخیص داد. آب و هوای کشور انگلستان برای خشک کردن علوفه مناسب نیست. 80-60 درصد علوفه های موجود در انگلیس به میزان عمده ای آلوده به قارچ هستند در حالی که در ایالت کنتاکی امریکا تنها 5 درصد علوفه ها اینگونه اند. مشکل دیگری که با کپک زدن خوراک اسب ارتباط دارد حضور برخی مایتها در خوراک اسب میباشد.
علاوه بر اختلالات ناشی از کپکها وجود اسپورهای قارچ در غذا سبب بروز مشکلات تنفسی خاصی در اسب میگردد.یونجه برای اسب
چگونه علوفه خوب و مناسب پیدا کنیم؟
خصوصیات کلی علوفه مطلوب و مناسب عبارت است از:
- رنگ سبز مایل به زرد، نه قهوه ای
- مزه شیرین و نه کپکی و تخمیری
- عاری از گرد و غبار
- قبل از تولید دانه چیده شده باشند و برگ زیادی داشته باشند.
هنگام امتحان کردن یک توده علوفه، برش کوچکی از مرکز آن برداشته میشود و از نظر مقدار برگ و گل، بو و مزه سنجیده میشود. هرگز نمونه کپک زده را نباید در اختیار حیوان قرار داد. معمولاً وقتی نمونه از توده برداشته میشود نباید گرد و خاک از آن برمی خیزد. برای مشاهده دقیق و بررسی علوفه، آن را روی یک کاغذ سفید گذاشته و از نظر رنگ مقایسه میکنند. حتی ممکن است پرورش دهنده خوراک اسب را مرغوب بداند در حالی که آن علوفه آلوده به هاگ قارچ باشد.یونجه برای اسب
در صورتی که دامدار در مورد کیفیت علوفه اطمینان ندارد باید سریعاً با یک دامپزشک و یا متخصص تغذیه به منظور بررسی قارچ علوفه ارتباط برقرار کند. اسپورهای قارچ را میتوان به وضوح در زیر میکروسکوپ مشاهده کرد .
ارزش غذایی علوفه خشک گندمیان
علوفه ای که به روش مناسب تولید و به درستی ذخیره شود، میتواند به عنوان یک ماده خوراکی با ارزش سهم زیادی در جیره غذایی اسب داشته باشد. این خوراک میتواند تمام نیازمندیهای غذایی اسب را در سطح نگهداری فراهم نماید. کیفیت پایین خوراک اسب نه تنها پرورش دهنده را مجبور به استفاده از کنسانتره در جیره مینماید بلکه در برخی حالات میتواند سلامتی اسب را به خاطر بیاندازد و در نتیجه استفاده طولانی و دراز مدت اختلالات دایمی را به وجود آورد.
مقادیر وجود در جدول 1 تنها برای راهنمایی به صورت نمونه آورده شده اند و تجزیه آزمایشگاهی دقیق علوفه های مورد استفاده میتواند کیفیت خوراک اسب و در نهایت تنظیم صحیح جیره را امکانپذیر سازد.
به طور ایده آل علوفه تازه باید حدود 12 هفته پیش از مصرف دام چیده شود . در صورتی که این امکان وجود نداشته باشد باید علوفه های قدیمی و جدید را با هم مخلوط سازند و به دقت بسته های علوفه را از نظر فرایند گرم شدن مورد بررسی قرار دهند.یونجه برای اسب
جدول 1: ترکیب علوفه خشک و برخی خوراکهای دارای فیبر بالا | |||||
خوراک | پروتئین خام (درصد) | فیبر خام (درصد) | انرژی قابل هضم (مگاژول بر کیلوگرم) | ماده خشک (درصد) | PH |
علوفه خشک | 20-5/4 | 40-30 | 10-7 | 80 | |
سیلاژ | 10 | 30 | 10 | 25 | |
هیلاژ | 14-8 | 38-30 | 5/11-9 | 65-55 | 8/5-3/5 |
کاه | 3 | 40 | 6 | 88 | |
تفاله چغندر قند | 7 | 34 | 5/10 | خیسانده شده خورانده میشود | |
یونجه قطعه قطعه شده | 16-15 | 32 | 10-9 | 80 | |
قطعات کاه یونجه | 5/10 | 38 | 7 | 80 | |
مکعبهای علوفه پر فیبر | 9 | 20 | 5/8 | 85 | |
پودر علوفه | 16 | 36 | 10-9 | 85 |
این تجربه است که کمک می کند در هر تجارتی موفق شوید، ما بدون هیچ چشم داشتی تجربه خود را در اختیار شما خواهیم گذاشت
گروه تولیدی پژوهشی نیازی
نظرات کاربران
2:27:55 AM